Mu gihugu cya Zambiya, urupfu rw’uwahoze ari Perezida, Edgar Chagwa Lungu, rwagaragaje uko politiki ishobora gukomeza no kurenga imbibi, n’iyo umuntu yaba atakiriho.
Nyuma y’uko Lungu yitabye Imana ku wa 5 Kamena 2025, ari mu bitaro byo muri Pretoria muri Afurika y’Epfo, aho bivugwa ko yazize indwara y’umutima, byari byitezwe ko urwo rupfu rwaba umwanya wo kugaragaza ubumwe n’ubwubahane hagati ya Leta n’umuryango we. Icyakora, siko byagenze.
Ubwumvikane buke bwahise bugaragara ku bijyanye n’aho yagombaga gushyingurwa n’uburyo umuhango wo kumuherekeza wagombaga gutegurwa. Leta ya Zambiya yifuzaga ko ashyingurwa mu gihugu cye nk’uwahoze akiyobora, mu gihe umuryango we wifuzaga ko ashyingurwa muri Afurika y’Epfo. Ibi byatumye ikibazo kijyanwa mu nkiko zo muri Pretoria, zaje gufata icyemezo cyo gusubika umuhango wo kumushyingura kugeza ku ya 4 Kanama 2025.
Iyi mikimbirane ifitanye isano n’amateka y’ubushyamirane bwa politiki hagati ya Lungu na Perezida uriho, Hakainde Hichilema. Bombi bahanganye mu matora atandukanye, harimo ayo mu 2016 Lungu yatsinzemo, ndetse no mu 2021 Hichilema akaza gutsinda. Nyuma y’amatora yo mu 2016, Hichilema yigeze gufungwa by’agateganyo, ibintu byarushijeho kongera umwuka mubi hagati yabo.
Urupfu rwa Lungu rwari rukwiye kuba umwanya wo kubabarirana no kugaragaza ubumuntu, ariko rwahindutse indi soko y’amakimbirane. Umuryango we washinje Leta gushaka kwiharira gahunda yo kumushyingura no kudaha agaciro ibyo bari barumvikanyeho mbere.
Ibi byakuruye impaka zageze no ku rwego mpuzamahanga, aho umurambo wa nyakwigendera wari ugiye kuzanwa muri Zambiya ariko bikaza kuburizwamo n’icyemezo cy’inkiko zo muri Afurika y’Epfo.
Abasesenguzi bagaragaza ko ibi ari ikimenyetso cy’uko ibihugu bikiri mu nzira yo gukomeza demokarasi bikigaragaza ibibazo byo kudashyira imbere ubwiyunge n’ubwubahane, cyane cyane mu bihe bikomeye nk’iby’icyunamo.
N’ubwo Edgar Lungu yitabye Imana, politiki yakomeje kugira uruhare rukomeye muri Zambiya, ndetse iracyagaragara nk’imbogamizi ku mahoro n’ubwiyunge. Urupfu rwe rwari rukwiye kuba intangiriro yo gushakira hamwe ibisubizo, ariko rwabaye indi ntandaro y’amakimbirane hagati y’impande zitavuga rumwe.
Ibi bigaragaza ko mu bihugu byinshi bikiri mu nzira y’amavugurura ya demokarasi, hakiri imbogamizi mu gushyira imbere ubumuntu kuruta inyungu za politiki. Urupfu rwa Lungu rugaragaza ikibazo rusange: uko politiki ishobora no kugera aho ibangamira ituze ry’imiryango n’icyubahiro kigenerwa abitabye Imana.
Comments
0